Avukatlık mesleği, iki ayrı dünyayı aynı anda taşır: Bir yanda müvekkilin menfaati ve onun için “en iyi sonucu” alma refleksi; diğer yanda yargının adil işlemesi ve toplumun adalete güveni. Bu ikili karakter, avukatın işini sadece teknik bir “hak arama” faaliyeti olmaktan çıkarır; onu aynı zamanda etik bir görev haline getirir.

Bu nedenle avukatlık etiğini konuşmak, “nazik olmak” ya da “iyi insan olmak” gibi kişisel erdemler düzeyinde kalamaz. Etik, avukat açısından; mesleğin bağımsızlığını, dosyaya mesafeyi, dile hâkimiyeti ve meslektaşla ilişki hukukunu birlikte kapsayan bir “profesyonel davranış standartı”dır.

1 . Etik nedir: Kurallar bütünü mü? Ölçü mü?

Etik, TDK’ye göre “Çeşitli meslek kolları arasında tarafların uyması veya kaçınması gereken davranışlar bütünü”dür. Bu kabulden hareketle ve en basit anlatımla, “ne yapılabileceği” ile “ne yapılmasının doğru olduğu” arasındaki farkı bize gösteren ölçüdür. Bir başka deyişle, ölçünün değeri aynı zamanda “ahlaki” boyutudur.

Biliyoruz ki, hukuk yönünden süreç ele alındığında çoğu zaman sınırlar çizilmiştir. Hukuk bize der ki: Şunu yaparsan yaptırım var. Etik ise daha erken konuşur: Şunu yapabilirsin ama yapmalı mısın?

Peki avukatlık mesleğinde “etik” nasıl bir fonksiyonu beraberinde taşır? Esasen ağdalı anlatıma gerek duymaksızın verilecek şu anlatımlar tüm bu yazının özetini oluşturabilir:

• Müvekkil avukatına, toplum da yargıya güvenmek ister. Etik, bu güveni yaratır, çoğaltır.
• Müvekkil öfkesi-beklentisi-kırgınlığı taşıyarak dosyaya tek yönüyle yaklaşırken; avukat bağımsızlığınız koruyarak müvekkilin duymak istediklerinden de öte dosyanın gerçekliğinden uzaklaşmaz.
• Avukatın davranışı, sadece kendisini değil “avukatlık kurumunu” temsil eder; ki bu da açıkça mesleğin itibarına önem vermeyi gerektirir.

Bu yüzden avukatlık etiği; nezaketin ötesinde, bir meslek düzeni ve kamu yararı meselesidir.

2 . Avukatlık Etiği: Özen–Doğruluk–Onur ve Meslek Kurallarına Uyum

Avukatlık Kanunu ile avukatlara işaret edilen yükümlülüklerin en temel cümlesi belki de Kanun’un 34.maddesidir. Maddeye göre; avukat; görevi özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek, unvanın gerektirdiği saygı ve güvene uygun davranmak ve TBB Meslek Kuralları’na uymak zorundadır.

Kaldı ki meslek kurallarına ve avukatlık onuruna aykırı eylem ve davranışlarda bulunanlar hakkında disiplin yaptırımı uygulanmak suretiyle bu yükümlülüğün “disiplin” boyutu da Kanun’da ayrıca karşılık bulmaktadır.

Güncel bir değerlendirme gibi görünse de esasen zamanın ötesinde ve coğrafi sınırlarından da bağımsız bir şekilde avukatlık etiği tartışması “yaptırım” temelinden ayrılarak; rejimlerden de bağımsız bir şekilde aynı gerekliliğe işaret eder: Onur – Özen – Doğruluk ve Meslek Kurallarına Bağlılık.

3 . Sadakat ile Bağımsızlık Arasındaki İnce Çizgi

Müvekkil, avukattan “benim tarafım” olmasını bekler. Onun gözünden bu elbette doğaldır. Ve fakat, avukatın müvekkile sadakati, onu müvekkilin duygusuna veya dosya dışı düşmanlıklarına teslim edilmemelidir.

Avukat, müvekkili adına konuşur; ama müvekkilin hırsını, hakaretini, tehdit dilini “mesleki dile” tercüme etmek zorunda değildir — ki tercüme de etmemelidir.

Belki de aktif avukat sayısının artmasıyla ve sosyal medya – güncel gereklilikler ile müvekkilini tatmin etme çabası içerisine girilmektedir. Ancak, avukatlık etiği açısından şu ayrım kritiktir: Avukat;

• Taraf değildir! Müvekkilinin her söylediğini sadece aktarıcı gibi günümüz tabiriyle “kopyala-yapıştır” ile dilekçelerinde yansıtmamalıdır.
• Husumeti kendi diliyle büyütmemeli, bu yönüyle müvekkili tatmin etme çabası içerisine girmemelidir.
• Dosyadaki iddia ve savunma araçlarını etkin kullanmalıdır.

Bir başka deyişle, avukatın görevi, müvekkilini “haklı çıkarmak” adına her şeyi denemek değil; hukuki zeminde kalıp, hak arama kanallarını meşru araçlarla işletmektir.

4 . Karşı tarafa ve vekiline karşı etik: “Dilin sınırı” ve “dosyanın tarafı olmama” yükümlülüğü

Avukatlık etiğinin en çok test edildiği alan; karşı tarafla ve onun vekiliyle kurulan ilişkidir. Çünkü dosya ilerledikçe, özellikle de uzun ve yıpratıcı uyuşmazlıklarda, hakimiyetin artmasıyla birlikte avukatın dili kolayca “tarafın dili”ne dönüşebilmektedir. Dosya ile geçirilen vakit, deliller ve ifadelere nüfuz etmek bir yerde taraf olmaya “ramak kala” bir hal almaktadır.

Baro Disiplin Kurulları önüne gelen birçok şikayetin temelini de bu ramak kala sınırının son yıllarda çok daha rahat aşılmasına bağlamak yanlış olmayacaktır.

Uygulamada karşılaşılan haliyle bu durumlarda sınır genellikle şu temelde aşılmaktadır:

• İddia, “olgu–delil–hukuki sonuç” yerine “niyet okuma”ya dayanırsa,
• Dilekçe, “hukuki tespit” yerine “etiketleme”ye dönüşürse,
• Tartışma, uyuşmazlığın çözümü yerine karşı tarafı sindirmeyi hedeflerse.

Tekraren ifade etmek gerekir ki; bu tür bir çizgi aşımı, an itibariyle müvekkili tatmine götürse de uzun vadede dosyaya zarar verir; mahkemenin odaklandığı yeri haklılıktan uzaklaştırıp “çatışmanın dili”ne bağlar.

Bu nedenle unutulmamalıdır ki avukat dosyanın tarafı değildir ve her söylem “savunma sınırı” kapsamında değerlendirilemez.  Zira;

TBB Meslek Kuralları bu noktada çok temel bir çizgi çizer: Avukat, iddia ve savunmanın hukuki yönü ile ilgilidir; taraflar arasındaki anlaşmazlığın doğurduğu düşmanlıkların dışında kalmalıdır.

Bu cümle, sadece duruşma salonuna ilişkin bir nezaket çağrısı değildir. Bir davranış standardı tarif eder:

• Avukatın öfkesi, dosyanın konusu olamaz.
• Avukatın kişisel kanaati, dilekçenin dili olamaz.
• Avukatın üslubu, müvekkilin husumetini büyüten bir “silaha” dönüşemez.

Dolayısıyla, Avukatın kullandığı/kullanacağı dilin sınırı yargının işleyişi ve mesleğin itibarı açısından kuşkusuz ki etik bir meseledir. Bu nedenle avukatın, sert eleştiri ile kişilik saldırısı arasındaki farkı koruması gerekir. Bu dil dosyanın taraf ve vekilleri yönünden bir sınır taşıdığı gibi yargılamanın diğer sac ayaklarına yönelik tutum, söylem ve davranışlar yönüyle de sınır taşımalıdır.

O halde bir cümleyi yazmadan önce şu soruyu sormakta fayda var: Bu cümle, iddia/itiraz/cevabın hukuki dayanağını mı güçlendiriyor, yoksa karşı tarafı/vekili aşağılamaya mı hizmet ediyor? Cevap elbette sizlerdedir.

5 . Mesleki Etik Yönünden Rekabet

Her serbest mesleğin olduğu gibi avukatlığın da doğasında kimi zaman açık açık kimi zaman ise örtülü bir şekilde “rekabet” güdüsü yatar. Ancak bu rekabetin temel dayanağı avukatlık etiği ile bir sorgulamayı doğurur.

TBB Meslek Kuralları ile son değişikliklerle birlikte Avukatlık Kanunu’nda da açık bir düzenleme içerisine alınan haliyle ifade etmek gerekirse: Bir avukat, herhangi bir meslektaşı—özellikle hasım vekili—hakkında küçük düşürücü nitelikte kişisel görüş ve düşüncelerini açıkça belirtemez.

Bu kuralın arkasında, tek başına basit bir nezaket değil, mesleki bir gerçeklik vardır. Bugün müvekkilin arzu ettiği etkiyi yaratmak adına kullanılan cümleler, sergilenen davranış yarının dosyasında uzlaşmanın anahtarlarını da çöpe atmaya neden olabilir. Belki de yıllar sonra aynı komisyonda, aynı kurulda veyahut aynı dernek-kurum-kuruluşta birlikte çalışmayı gerektirebilir.

Ancak hepsinden öte bu “rekabet” müvekkiller ve yargının tüm aktörleri önünde mesleği değersizleştirir, “savunma”nın saygınlığını zedeler.

Sonuç Olarak;

Etik bir “lüks” değil, mesleki itibarın, nezaketin ve devamlılığın temelidir. Unutmamalıyız:

Biz, sonucu değil yöntemi temsil ederiz.

Biz, sonucu değil hukuki mücadeleyi ve hak temelli çarpışmayı taahhüt ederiz.

Biz, sonuçtan bağımsız toplumun adalete olan inancında, adalet arayışında savunmanın meşruiyetini ve mesleğin itibarını teminat altına alırız.